Cuma, 24 Nisan 2009 11:48

 
 
 
Sayın Selim SÖNMEZ’in Köprü Dergisinin Bahar 2004-86 sayısındaki yazısından: [1]

"Bediüzzaman'ın İstanbul'a gelişine dair ilk vesika Van Valisi Tahir Paşa'nın Bitlis'e tayin olmasından sonra, Bitlis Valisi olarak yazdığı tezkiredir. Tahir Paşa, II. Abdülhamid'e yazdığı 16 Kasım 1907 tarihli tezkirede, Bediüzzaman'ın zeka ve ilminden, padişaha bağlılığından bahsettikten sonra hastalığı için İstanbul'a geldiğinden söz ederek, yardımcı olunmasını istemektedir.1 Bu tezkire bize Bediüzzaman'ın İstanbul'a gelişi hakkında bilgi verdiği gibi, Doğu Anadolu'da Bediüzzaman'a nasıl bakıldığını göstermesi bakımından da önemlidir. (Ek-I)

Bediüzzaman'ın bu tezkire tarihini müteakip İstanbul'a geldiği anlaşılmaktadır. Çünkü, Zaptiye Nezareti'nden Van Valiliği'ne gönderilen başka bir tezkirede, Bediüzzaman'ın tedavi için İstanbul'a geldiğinden bahsedilerek, Van'daki hayatı hakkında bilgi istenmektedir. Bu bilgi bize Bediüzzaman'ın zaptiye ile alakalı bir durumu olduğunu göstermektedir. Çünkü istenilen bilgide ne ile iştigal ettiği, ne vakitten beri Van'da ikamet ettiği, rütbe-i ilmiyesinin olup olmadığı gibi sorular sorulmaktadır.2 (Ek-II)"


Sayın Selim SÖNMEZ’in tesbit ve yorumları belgelerle bire-bir örtüşüyor. Ancak, Ek-II hakkında dahâ fazla bilgiye ihtiyaç olduğu da ortada. Öyle olduğunu sayın Mustafa ARMAĞAN'ın 29 Mart 2009 târihli yazısında geçen şu cümleyi okuyunca dahâ iyi anlıyoruz: “16 Kasım 1907 tarihli bu mektup ile 2 gün sonra Van Valiliği'ne yazılan cevaptan anlaşıldığına göre Molla Said, ..” [2]
 
Biraz açalım:

1- Van Vilâyet-i Aliyyesine yazılan Ek-II’deki; "Van'dan aldığı 5 Teşrinisani 1323 târihli ve üç cild ve 12 sıra numaralı tezkiresiyle berây-ı tedâvî Dersaâdet'e gelmiş olan Molla Saîd Efendi.." ifâdesinden anlaşıldığına göre; Bitlis Vâlisi Tâhir Paşa’nın 3 Teşrînisânî 1323 (16 Kasım 1907) târihli arîzasından başka, Van Vâliliği'nden alınan 5 Teşrînisânî 1323 (18 Kasım 1907) târihli “ikinci bir tezkire” söz konusu. Ek-II, sayın ARMAĞAN'ın zannı gibi Bitlis Vâlisi Tâhir Paşa’nın mektubuna değil, Van’dan alınan bu ikinci tezkireye cevap olarak yazılmış olmalı. 
2- Muhtemeldir ki, Ek-II; -Molla Saîd, o dönemlerde Van’da ikàmet etmekte olduğundan- Bitlis Vâlisi Tâhir Paşa’nın 3 Teşrînisânî 1323 (16 Kasım 1907) târihli mektubuna cevâben Van Vâliliğine yazılmış olsun. Bu takdirde de, 5 Teşrînisânî 1323 (18 Kasım 1907) târîhi sehiv oluyor.
 3- Belgenin BOA yetkililerince yeniyazıya çevrilmiş şeklinin altına konulan 18 Kasım 1907târîhinin; Molla Saîd’in Van’dan aldığı tezkirenin Rûmî târihi olan 5 Teşrînisânî 1323ün Mîlâdî karşılığı olduğu çok açık. Sayın yazar tarafından sanıldığı gibi Ek-II’nin târîhi değil! "Belge aslı"na âid târih, muhtemelen çok silik olduğundan okunamamış, onun yerine sehven, Van’dan alınan tezkirenin târîhi konulmuş. Veyâ, arşivcilik usûlleri öyle? 

4- Ya da sayın yazar, Tâhir Paşa’nın 16 Kasım Bitlis çıkışlı mektûbuna Dersaâdet’ten 18 Kasım'da (2 gün gibi kısa bir sürede) nasıl cevap yazılabildiğini asıl mühimmi; niçin Bitlis değil de Van Vâliliği'ne yazıldığını mukni' bir şekilde îzah etmelidir.. 

Ek-I:
alt
Ma'rûz-i çâkerânemdir:
Kürdistân ulemâsı beyninde hârika-i zekâ ile müştehir, Monla [Molla] Saîd Efendi muhtâc-ı tedâvî olduğundan, şefkat ve merhamet-i Hazret-i Hılâfetpenâhî'ye ilticâ ederek bu kerre ol cânib-i âlîye azîmet eylemişdir. Mumâileyh, bu havâlîde ilmce umûmun merci'-i hall-i müşkilâtı olduğu hâlde, yine kendisini talebeden sayarak kıyâfetini değiştirmeğe şimdiye kadar muvâfakat etmemiştir. Kendisi, Velîni'met-i a'zam efendimiz hazretlerine hakîkaten sâdık ve hâlis bir duâcı olmakla berâber, fıtraten edîb ve kanâatkâr ve fikr-i çâkerânemce şimdiye kadar Dersaâdet'e gitmek bahtiyârlığına nâil olan Kürd ulemâsı içinde, gerek ahlâk-ı hasene, gerek Zât-ı Hazret-i Hılâfetpenâhî'ye sadâkat ve ubûdiyyetçe en ziyâde şâyân-ı âtıfet bir zât-ı diyânet-şiâr olmasına nazaran, mumâileyhin emr-i tedâvî husûsunda mazhar-ı teshîlât ve nâil-i iltifât-ı mahsûsa olması, umûm Kürdistân talebesi hakkında ilel-ebed unutulmaz bir inâyet-i âli'l-âl-i Hazret-i Pâdişâhî telakkî olunacağının arzına cür'et kılındı. Bu bâbda ve her hâlde emr ü fermân, Hazret-i Men Lehül Emrindir.
3 Teşrînisânî 323
     Bitlis Vâlîsi
          Tâhir

BOA., Y.PRK.UM., nr.80/74, 10 Şevval 1325 / 16 Kasım 1907.


Ek-II
alt
Mektûbî Kalemine Mahsus:
Van Vilâyet-i Aliyyesi'ne,[*]
Van'dan aldığı 5 Teşrinisani 1323 tarihli ve üç cild ve 12 sıra numaralı mürûr tezkiresiyle berây-ı tedâvi Dersaadet'e gelmiş olan Molla Said Efendi Van'da ne vakitten beri bulunur ve ne ile iştigal ediyor. Ve buraca şuurunda eser-i hiffet görüldüğünden orada hastalığı nasıl bulunur idi. [Ettiğinin ve mezkur tezkirenin faziletli elkabı konmuş olduğu cihetle rütbe-i ilmiyesi olup olmadığının ve yine zikr olunan tezkirede berây-ı tedâvi Dersaâdet'e azimet ettiği muharrer olduğundan ve kendisinin şuûrunda hiffet eserigörüldüğünden hastalığı neden[**]ibâret idiğünün] serîan ve muvazzahan[***] inbâsı bâbında.
BOA., ZB., 618/64, 18 Kasım 1907 (*)

[1]: http://www.koprudergisi.com/index.asp?Bolum=EskiSayilar&Goster=Yazi&YaziNo=598

[2]: http://www.zaman.com.tr/mustafa-armagan/abdulhamid-said-nursiyle-hic-karsilasti-mi_831166.html

[*]: Van Vilâyet-i Aliyyesine, / B.T.
[**]
: Köşeli parantezdeki ibârenin sonunda çevirme hatâsı var gibi.. "hastalığından ibaret" değil, "hastalığı neden ibâret" şeklinde olabilir?.. / B.T.
[***]: Sondan üçüncü kelimenin “muvazzahan” olarak okunması dahâ münâsib gibi.. / Nâhid Topaloğlu
(*): Zaman İçinde Bedîüzzaman - 2010, s.112'de, Müfid Yüksel'e atfedilen okumada Belge târîhi, 17 Mayıs 1324 (30 Mayıs 1908) olarak verilmiş.. Başka okuma farklılıkları da var.

 
 Bilâl TUNÇ