Salı, 12 Mart 2013 14:43

 

 

Târîh-i Velâdet-i Bedîüzzamân: H. Şemsî 1256, H. Kamerî 1295, R.1293, M.1878
 
Genç, gayûr, geniş ve derin müktesebâtı ve fevkal‘âde isti‘dâdiyle mühim çalışmalar yapan sevgili Nûreddin Ceylan ve emsâline hediyemdir..
B. Tunç
 
 
Mâlum olduğu üzere Bedîüzzamân’ın doğum târîhi mevzûunda bellibaşlı kaynaklar arasında mühim farklılıklar bulunuyor.. :

 

* Bedîüzzamân Saîd-i Kürdî’nin Terceme-i Hâlinden Bir Hülâsadır (Müküs’lü Hamza, 1334): 1293
* Bedîüzzamân’ın Târihçe-i Hayâtı (Abdurrahman, 1335): 1293
* Devlet-i Aliyye-i  Osmâniyye Tezkeresi (D.Hikmeti’l-İslâmiyye, S. Albayrak): 1295, 1293
* Terceme-i Hâl Varakası (D.Hikmeti’l-İslâmiyye, S. Albayrak): 1293
* Büyük Târihçe-i Hayât (1958): H.1290, M.1873
* MTH (A. Badıllı,1998): Mîlâdî 1877, Rûmî 1293, Hicrî 1294
* RNE (Köprü - Bedîüzzaman Özel Sayısı, Bahar 2000, 70. sayı): H.1295, R.1293, M.1878
* BTBSN, 2006 (N. Şahiner): Rûmî 1293, M.1876-1877
* Mâidetü’l-Kur’ân ve Hazînetü’l-Bürhân, 2006 (A. Feyzi Kul): Hicrî-Şemsî 1255, Hicrî-Kamerî 1293, Mîlâdî 1877 
* Bedîüzzamân’ın Doğum Günü ve Yaşı (Mustafa Süzen): Hicrî 1293, Rûmî 1292, H. Şemsî 1255, Mîlâdî 1876
* Büyük Târihçe-i Hayât (Y.Asya,2008): R.1293, M.1878
 
 
Bu kısa çalışmada farklı târihlerin gerçeklikleri üzerinde durulacak.. Mihenge vurulacak.. Değerlendirmelerde Bedîüzzamân özelindeki belgeler ve Risâle metinleri esas alınacak.. Osmanlı’nın resmî evraklarındaki vâkî karışıklığın giderilmesi maksadıyla doğum târihlerinin rûmî mi, yoksa hicrî mi anlaşılacağına dâir 6 Şubat 1329/1914’de Osmanlı Dâhiliye Nezâreti’nce çıkarılan tâmim; Bedîüzzamân’la ilgili resmî belgelerde dikkate alınmadığı ve Külliyât muhteviyyâtına uymadığı sebebiyle değerlendirilmeyecektir. Kezâ, Hadîs-i Şerîflerden yapılan istihracların Bedîüzzamân’a kesin işâretler olduğu ama - mevcud belgelere ve Külliyât metinlerine mutâbık olmayan kısımlarının - târih ve târihçe çalışmalarında belge olarak alınamayacağı açıktır.  
 
 
A)     Büyük Târihçe-i Hayât’taki târihlerin (H.1290, M.1873) kaynağı hakkında bir bilgi/belge serdedilmiyor..  Eseri hazırlayan Ağabeylerin de konu üzerinde bir açıklamaları bilinmiyor.. Diğer kaynak ve belgelere muhâlefet söz konusu.. Hattâ, Külliyât basan bâzı yayınevleri (meselâ, Y. Asya 2008) yeni baskılarında bu târîhe îtibar etmiyorlar..
B)      1293 üzerinde nerede ise bütün araştırmacılar mutâbık görünüyor.. İş, bu târîhin Hicrî mi, Rûmî mi olduğuna gelince biraz çatallanıyor:
a)       A. Feyzi Kul Ağabey ve M. Süzen gibi bâzı araştırmacılar Hicrî olarak almışlar.. Ama Mîlâdî’ye çevirmede ihtilâf etmişler.. A. Feyzi Kul 1877, M. Süzen 1876 hesaplamışlar.. (1293 Hicrî; Mîlâdî 28 Ocak 1876’da başlıyor, 15 Ocak 1877’de bitiyor..)
Suâl: - Pekî, 1293’ün Hicrî olması mümkün mü?
 
Cevâb: - Mümkündür tabîî fakat, Müküslü Hamza ve Abdurrahmân Nursî tarafından yazılan târihçelerde ve Dârü’l-Hikmet’de doldurulan Terceme-i Hâl varakasında ve en önemlisi Külliyât’da Hicrî olduğuna dâir bir kayıt, bir emâre bulunmuyor!.. Deliller Hicrî doğum târîhini 1295 olarak gösteriyor.

b)       N. Şâhiner, A. Badıllı ve RNE, 1293’ü Rûmî olarak tesbitlemişler.. Ama netîceler farklı.. N. Şahiner 1876-1877, A. Badıllı 1877, RNE 1878’de karar kılmışlar..
Târih Çevirme kılavuzlarına göre 1293 Rûmî; 13 Mart 1877’de başlıyor, 12 Mart 1878’de bitiyor.. Yânî 1293 Rûmî, 1876’yı teğet geçiyor!..
http://www.risaletashih.com/index.php/ihzariye/19-rumi-takvim-ve-tarihler
 
S: - Yânî, 1293 Rûmî mi?..
 
C: - Gaybı Allah bilir.. Ama deliller öyle söylüyor:
1)       “… ya’nî arza bastığın zaman ki, cifirce 1295 Arabî, 93 Rûmî târîhidir ki, târîh-i velâdetine ve Rus Harb-i müdhişine tevâfukla berâber..” (Lem’alar, Y. Asya Neşriyat – 2005, s.595, 28. Lem’a, 1. Nükte, 2. Emâre'nin Hâşiyesi.)
 
 
2)    “... binikiyüz doksanüç eder. İşte bu târih, Rus’un Âlem-i İslâm’ın felâketine sebep olan doksanüç dehşetli harbin zamânına ve Risâle-i Nur müellifinin târîh-i velâdetine tam tamına tevâfuku, şüphesiz kasdî bir işâret-i gaybiyedir.(Lem’alar, Y. Asya Neşriyat – 2005, s.602, 28. Lem’a, 1. Nükte, 3. Emâre, Hâfız Tevfîk’in Fıkrasına Tetimme)
 
3)       Dârü’l-Hikmet'de iken doldurulan nüfus, eşkâl ve ikāmet bilgilerinin bulunduğu Devlet-i Aliyye-i Osmâniyye Tezkeresinde doğum târîhi olarak verilen 1295, 1293 târihleri (D.Hikmeti’l İslâmiyye, S. Albayrak)
alt

S: - Ama, 1295’in kâtip hatâsı, doğrusunun 1292 Rûmî, 1293’ün ise Hicrî olması, dolayısıyle Bedîüzzamân’ın doğumunun 1876 olması pek âlâ mümkün olabilir?

     C: - Gāyet tabîî, olabilir.. Eğirdir Gölünün şu anda pekmez veyâ yağa inkılâbı kat‘iyyetinde(!):
 
İlm-i kelâm ve ilm-i usûlün düsturlarındandır ki, denilir:
alt
Ya‘nî, "Bir delilden, bir emâreden neş’et etmeyen bir ihtimâlin ehemmiyeti yok; kat‘î ilme şek katmaz, yakīn-i hükmîyi sarsmaz." Meselâ, zâtında Barla Denizi (yani Eğridir Gölü), imkân ve ihtimâl var ki, pekmez olsun, yağa inkılâb etmiş olsun. Fakat, mâdem bir emâreden, o imkân ve ihtimâl neş’et etmiyor; onun vücûduna ve su olduğuna, kat‘î ilmimize tesir etmez, şek ve vesvese vermez.” (32. Söz, 2. Mevkıf, 1. Maksad)
        

Eleyip eleyip kepeği tekrar una katmadan gelelim netîceye:
R. 1293 ile H.1295’in örtüşmesi; R.1293’ün son 67 gününe (24 Kânûnievvel - 28 Şubat), H. 1295’in ilk 67 gününe (1 Muharrem - 8 Rebîülevvel) geliyor. Yânî; Hicrî 1295, Rûmî 1293 berâberliği 5 Ocak 1878 ile 12 Mart 1878 Mîlâdî târihleri arasındaki 67 günlük süreye denk düşüyor..
 
C)       Son olarak, Hicrî-Şemsî (*) 1255’e de bir göz atalım:
Burada da ihtilâf görünüyor.. A. Kul Ağabey, bu târîhi 1877’ye getirmiş.. M. Süzen 1876’da bırakmış.. Gerçekte; Hicrî-Şemsî 1255’in 103 günü 1876’ya (20 Eylül 1876 - 31 Aralık 1876), 262 günü 1877’ye (1 Ocak 1877 - 19 Eylül 1877) geliyor. Görüldüğü gibi bu istihrâcla varılan 1876, 1877 târihleri de vâkıa mutâbık olmuyor.. Bu durumda Hz. Üstâd'ın Hicrî-Şemsî doğum târîhi 1256 oluyor..

 

Bu tesbitlere göre; ömr-i mübârekleri / vefât yaşları:

Kamerî takvimle; (84 sene, 6 ay, 17 gün) ile (84 sene, 8 ay, 24 gün) arası / Vefât yaşı: 85
Şemsî takvimle; (82 sene, 11 gün) ile (82 sene, 2 ay, 18 gün) arası / Vefât yaşı: 83 (**)


(*): http://dhgm.meb.gov.tr/yayimlar/dergiler/Milli_Egitim_Dergisi/143/Ebuziya.htm

(**): Bedîüzzamân'ın Ölüm Raporuna kaydedilen yaşı da 83'dür: althttp://www.aksiyon.com.tr/aksiyon/haber-35089-173-mahin-cok-gizli-said-nursi-dosyasi.html

Muhterem Ekrem KILIÇ'ın değerli şiiri ile bitirelim:

ÜSTÂD BEDÎÜZZAMÂN İÇİN TÂRÎH:
 
Memnûn gidiyor, sürmede hizmet...
Kalb, göz ve kalem.. ağlayan ümmet;
Hicriyle yanıp, söyledi târîh:
ÜSTÂD BEDÎÜZZAMÂN EYLEDİ RIHLET. [1] [*]
                                                           22.3.1976
ممنون گيدييور سورمه ده خدمت
قلب گوز و قلم آغلايان اُمّت
هجرييله يانوب سويله‌دى تاريخ
استاد بديع الزمان أيلدى رحلت

***

 
YİRMİ ÜÇ MART BİN DOKUZ YÜZ ALTMIŞ OLDU RIHLETİN; [2]
YANDI, ÂH ÜSTÂDENÂ, TULLÂB; PEK GÜÇ HASRETİN! [3] [*]
Doğduğun yıl dendi: TEFRÎH; Bin sekiz yüz yetmiş üç. [4](**)
İlk mısra’dan da târîh sor; çıkar HULD hicretin...
                                                                       2.4.1976
 
يگرمى اوچ مارت بيكۡ طوقوز يوز آلتمش اولدى رحلتكۡ
ياندى آه استادنا طللاب پك گوچ حسرتكۡ
طوغديگكۡ ييل ديندى تفريخ بيكۡ سكز يوز يتمش اوچ
ايلك مصراعدن ده تاريخ صور چيقار خلد هجرتكۡ

*****

 
[*] Şeddeli harfler iki kere hesaplanmıştır.
[1] Tam târîh. Hicrî 1379 vefât târîhidir.
[2] Lafzen mîlâdî vefât târîhidir. Bu mısra’ın Osmanlıca yazılışında harflerin ebced değerleri toplamı 2594’den son mısra’da işâret edilen Huld kelimesinin değeri olan 634 çıkarılınca 1960 kalmaktadır. Ta’miyeli mîlâdî vefât târîhidir.
[3] Tam târîh. Hicrî 1379
[4] Tam, kelime târîh. Tefrîh kelimesinin değeri 1290’dır. Hicrî doğum târîhidir.
(**) 1873 târihi, manzûmenin yazıldığı vakitte, Hz. Üstâd’ın mîlâdî doğum târîhi olarak kabûl edilen yıldır. “Târîhçe-i Hayât”da bu şekilde kayıtlıdır. Sonradan yapılan tahkîkle doğum târîhi 1878 olarak tesbît edilmiştir.