RİSALETASHİH.COM
BİR DÂNE-İ HAQÎKAT, BİR HARMAN HAYÂLÂTA MÜRECCAHDIR.
Pazartesi, 10 Kasım 2008 08:28 | Author: BİLAL TUNÇ | 
Osmanlıca Eserlerin Yeniyazıya Aktarılmasında
BA'ZI İMLÂ KĀİDELERİ (*)
BA'ZI İMLÂ KĀİDELERİ (*)
UZUN HECELER:
Uzatmaları göstermek için; “^” ve, gerektiğinde ma‘nâ ve telaffuz kaymalarını önlemek maksadı ile, “ayn ع”, “gayn غ” ve “kaf ق” gibi kalın okunan harflerin bulunduğu hecelerde, ilgili sesli harfin üzerine, meselâ “ ā, ī, ū ”da olduğu gibi yatay bir çizgi konulabilir.
1) Açık hecelerde uzatmalar:
âcil آجل (“elif “ ile), ācil عاجل (“ayn “ ile), Asâ-yı Mûsâ عصاى موسى , gālib غالب ("gayn”ile), gāye غايه, Hâmidحامد , hukūkīحقوقى , iktisâdîاقتصادى , insânî انسانى , kâğıt (kâğıd) كاغد , kāideقاعده (“kaf” ile), kâinât كائنات , Kâmil كامل , Kâmuran (Kâm-rân) كامران , Kānûnî قانونى , kānun (kānûn) قانون (“kaf” ile), kânûn كانون (“kef” ile), lâkin لكن , lâzım لازم , millîملى , mugālata مغالطه , nokta-i mihrâkıyye نقطهء محراقيه (“kaf” ile), Nursî نورسى , Rûmî رومى , siyâsîسياسى , Sûâvî سوآوى , Süyûtî سيوطى , şifâ شفاء
2a) Kapalı hecelerde; yaygın olarak kullanılan kelimelerde, uzatma işâreti kullanılmayabilir.
Bâyezid (Bâyezîd)بايزيد , Said (Saîd) سعيد , Selim (Selîm) سليم , hukuk (hukūk) حقوق, kānun (kānûn) قانون
2b) Terkiplerde, kelime ek aldığında ve yaygın olmayan kelimelerde:
Bâyezîd-i Bistâmî بايزيد بسطامى , Behîc بهيج , hukūk-i beşer حقوق بشر , iftirâk افتراق , kânûn-i dehâ كانون دها , kānûn-i esâsî قانون اساسى , mihrāk محراق , mihrâk محراك , Saîd-i Nursî سعيد نورسى , Selîm-i Evvel سليم اول
2c) Uzatmanın inceltme ile berâber olduğu hecelerde:
ahlâk اخلاق , billûr بلور , celâl جلال , dergâh درگاه, felâh فلاح , hilâf خلاف , inkılâb انقلاب, Kâm-rân كامران , selâm سلام , suâl سؤال
KISA-İNCE HECELER:
1) Belli ba‘zı kelimelerde , “a, o, u” seslilerinin başında “L” sessizi bulunan heceler umûmiyetle ince okunur. Uzatmalarla karışmaması için işâret kullanılmaması tercih edilir:
latif (latîf) لطيف , lugat لغت , lutuf (lutf) لطف , mugālataمغالطه , mübâlağa (mübâlaga) مبالغه , mütâlaa مطالعه
2) “kef”le başlayan kısa-kapalı-ince hecelerde “^” işâreti kullanılabilir (**):
Kâ‘be (“kâ” kısa) كعبه
“AYN” ve “ HEMZE”LER:
1a) Hece sonunda:
Kâ‘be كعبه , ma‘sum (ma‘sûm)معصوم , mü’min مؤمن , re’y رأى , rü’yâ رؤيا , Ya‘kub (Ya‘kūb) يعقوب
1b) Bir sessiz harften sonra hece başında:
kat’î قطعى , meb’us(meb’ûs) مبعوث , mes’ud (mes’ûd)مسعود , şey’in شيئڭ
2) Kelime sonundaki “ayn”lar (kelime sonundaki “hemze”ler gösterilmez):
câmi‘ جامع , menba‘ منبع , şua‘ (şuâ‘) شعاع , tab‘ طبع , veda‘ (vedâ‘) وداع
(câmii, menbaı, şuâı, tab’ı, vedâı)
HECE VE KELİME SONLARINDA (b, c, d) HARFLERİ:
1) Özel isimlerde:
Behîcبهيج , Hamid (Hamîd) حميد, Hâmid حامد, Mecîd مجيد, Muhammed محمد, Saîdسعيد , Sâkıb ثاقب
2) Istılâhî ta’birlerde ve yaygın olmayan kelimelerde:
âdâbآداب , cihad (cihâd) جهاد , şehid (şehîd) شهيد, tevhid (tevhîd) توحيد
“ABD-” ve “-DİN” İLE YAPILAN İSİMLER:
1) “Abd” ile başlayan isimler:
Abdullah عبدالله , Abdurrahmân عبدالرحمن hâriç, “ü” ile: (Abdülmuttalib عبدالمطلب ) …
2) “din” ile biten isimler:
Celâleddin: Celâleddîn-i Rûmî
Fahreddin: Fahreddîn-i Râzî
“-DÂR” İLE YAPILAN TERKİBLER:
HECE SONUNDAKİ “ GAYN” LAR:
bağ, beliğ, suğrâ, istifrâ(ğ), ..
SON HARFİ ŞEDDELİ KELİMELER:
ced (cedd): ceddi
hak (hakk): hakkı (Hakkıdır, Hakk’a tapan milletimin istiklâl!)
hat (hatt): hattı
Rab (Rabb): Rabbim
(*): Osmanlıca Risâle-i Nurlar, Y.A. Safahât, T.D.V. İslâm Ansiklopedisi, Yeni Lûgat, Y. A. Lügat, Hayât Büyük Türk Sözlüğü’nden faydalanılmıştır.
Uzatmaları göstermek için; “^” ve, gerektiğinde ma‘nâ ve telaffuz kaymalarını önlemek maksadı ile, “ayn ع”, “gayn غ” ve “kaf ق” gibi kalın okunan harflerin bulunduğu hecelerde, ilgili sesli harfin üzerine, meselâ “ ā, ī, ū ”da olduğu gibi yatay bir çizgi konulabilir.
1) Açık hecelerde uzatmalar:
âcil آجل (“elif “ ile), ācil عاجل (“ayn “ ile), Asâ-yı Mûsâ عصاى موسى , gālib غالب ("gayn”ile), gāye غايه, Hâmidحامد , hukūkīحقوقى , iktisâdîاقتصادى , insânî انسانى , kâğıt (kâğıd) كاغد , kāideقاعده (“kaf” ile), kâinât كائنات , Kâmil كامل , Kâmuran (Kâm-rân) كامران , Kānûnî قانونى , kānun (kānûn) قانون (“kaf” ile), kânûn كانون (“kef” ile), lâkin لكن , lâzım لازم , millîملى , mugālata مغالطه , nokta-i mihrâkıyye نقطهء محراقيه (“kaf” ile), Nursî نورسى , Rûmî رومى , siyâsîسياسى , Sûâvî سوآوى , Süyûtî سيوطى , şifâ شفاء
2a) Kapalı hecelerde; yaygın olarak kullanılan kelimelerde, uzatma işâreti kullanılmayabilir.
Bâyezid (Bâyezîd)بايزيد , Said (Saîd) سعيد , Selim (Selîm) سليم , hukuk (hukūk) حقوق, kānun (kānûn) قانون
2b) Terkiplerde, kelime ek aldığında ve yaygın olmayan kelimelerde:
Bâyezîd-i Bistâmî بايزيد بسطامى , Behîc بهيج , hukūk-i beşer حقوق بشر , iftirâk افتراق , kânûn-i dehâ كانون دها , kānûn-i esâsî قانون اساسى , mihrāk محراق , mihrâk محراك , Saîd-i Nursî سعيد نورسى , Selîm-i Evvel سليم اول
2c) Uzatmanın inceltme ile berâber olduğu hecelerde:
ahlâk اخلاق , billûr بلور , celâl جلال , dergâh درگاه, felâh فلاح , hilâf خلاف , inkılâb انقلاب, Kâm-rân كامران , selâm سلام , suâl سؤال
KISA-İNCE HECELER:
1) Belli ba‘zı kelimelerde , “a, o, u” seslilerinin başında “L” sessizi bulunan heceler umûmiyetle ince okunur. Uzatmalarla karışmaması için işâret kullanılmaması tercih edilir:
latif (latîf) لطيف , lugat لغت , lutuf (lutf) لطف , mugālataمغالطه , mübâlağa (mübâlaga) مبالغه , mütâlaa مطالعه
2) “kef”le başlayan kısa-kapalı-ince hecelerde “^” işâreti kullanılabilir (**):
Kâ‘be (“kâ” kısa) كعبه
“AYN” ve “ HEMZE”LER:
1a) Hece sonunda:
Kâ‘be كعبه , ma‘sum (ma‘sûm)معصوم , mü’min مؤمن , re’y رأى , rü’yâ رؤيا , Ya‘kub (Ya‘kūb) يعقوب
1b) Bir sessiz harften sonra hece başında:
kat’î قطعى , meb’us(meb’ûs) مبعوث , mes’ud (mes’ûd)مسعود , şey’in شيئڭ
2) Kelime sonundaki “ayn”lar (kelime sonundaki “hemze”ler gösterilmez):
câmi‘ جامع , menba‘ منبع , şua‘ (şuâ‘) شعاع , tab‘ طبع , veda‘ (vedâ‘) وداع
(câmii, menbaı, şuâı, tab’ı, vedâı)
HECE VE KELİME SONLARINDA (b, c, d) HARFLERİ:
1) Özel isimlerde:
Behîcبهيج , Hamid (Hamîd) حميد, Hâmid حامد, Mecîd مجيد, Muhammed محمد, Saîdسعيد , Sâkıb ثاقب
2) Istılâhî ta’birlerde ve yaygın olmayan kelimelerde:
âdâbآداب , cihad (cihâd) جهاد , şehid (şehîd) شهيد, tevhid (tevhîd) توحيد
“ABD-” ve “-DİN” İLE YAPILAN İSİMLER:
1) “Abd” ile başlayan isimler:
Abdullah عبدالله , Abdurrahmân عبدالرحمن hâriç, “ü” ile: (Abdülmuttalib عبدالمطلب ) …
2) “din” ile biten isimler:
Celâleddin: Celâleddîn-i Rûmî
Fahreddin: Fahreddîn-i Râzî
“-DÂR” İLE YAPILAN TERKİBLER:
Defterdârدفتردار , Hazînedâr خزينهدار , Bayrakdârبايراقدار , …
HECE SONUNDAKİ “ GAYN” LAR:
bağ, beliğ, suğrâ, istifrâ(ğ), ..
SON HARFİ ŞEDDELİ KELİMELER:
ced (cedd): ceddi
hak (hakk): hakkı (Hakkıdır, Hakk’a tapan milletimin istiklâl!)
hat (hatt): hattı
Rab (Rabb): Rabbim
(*): Osmanlıca Risâle-i Nurlar, Y.A. Safahât, T.D.V. İslâm Ansiklopedisi, Yeni Lûgat, Y. A. Lügat, Hayât Büyük Türk Sözlüğü’nden faydalanılmıştır.
(**): Kullanmakta olduğumuz alfabe harfleri ile maalesef birçok kelimenin imlâsını doğru yapmak mümkün olamamaktadır. Bunlardan biri de (كعبه )’dir. “ك”leri (K) ile, “ق”ları (Q) ile göstermek nisbeten dahâ uygun olabilir. O takdirde (كعبه)’nin yeniyazı ile yazılışı, (KA‘BE) şeklinde olur.
Son Güncelleme (Çarşamba, 02 Mayıs 2012 06:35)
Yorumlar
Bir şey soracaktım: madem à ve ù harflerini kalın seslerden sonra gelen uzun hecelerde istimal ediyorsunuz, neden benzer bir şey i için yapilmiyor?
Mesela: hakìkì ve yakìn kelimelerindeki gibi.(??)
Tamâmen haklısınız. Başlangıçta aynen öyle yapıyordum.. Ancak hem yazmada çok zorluk oluyor hem de zihinler o düşüncelerden çok uzak!..
Nice kitap yazmış, köşe kapmış anlı-şanlı yazarlarımız, “cansipârâne جان سپارانه”yi “cansiperane”, “Devlet-i Aliyye دولت عليه”yi “Devlet-i Âliye” şeklinde yazarken bu kadarla iktifâ ettim anlayacağınız..
Duâlarınızı eksik etmeyin.. Selâmlar..
RSS beslemesi, bu iletideki yorumlar için.