RİSALETASHİH.COM

Târih ve mahall-i velâdeti:

 
http://tarihvemedeniyet.org/2009/10/bitlis-vilayeti/

 

 

 

 

 

 

1 - 1295-1293, Hizan kazâsı Nurs karyesi [Dârü’l-Hikmette iken doldurulan nüfus, eşkâl ve ikàmet bilgilerinin bulunduğu Devlet-i Aliyye-i Osmâniyye Tezkeresi] [7] 

 

2 - “… ya’nî arza bastığın zaman ki, cifirce 1295 Arabî, 93 Rûmî târîhidir ki, târîh-i velâdetine ve Rus Harb-i müdhişine tevâfukla berâber..”  [Lem’alar] [8]  

 

* 1295 Hicrî ile 1293 Rûmî, ancak Mîlâdî 1878’de (05 Ocak 1878 ile 12 Mart 1878 arası) çakışıyor.

 Tahsile başlaması:

 

3 -  “ Dokuz sene hayât-ı tufûliyetini âşiyâne-i pederde imrar ettikten sonra tahsîle başlar.” [9]  

 

4 -   “… dokuz yaşlarına kadar âşiyâne-i pederde kaldı.” [10]

 * (9-10) yaşlarında

5 – Mardin’e gelişi ve Bitlis’e nefyi:

 

Abdurrahman Ağabey'in hazırladığı Târihçede, dahâ Mardin’e gelmeden Cezîre’de iken 16 yaşında bulunduğu yazıyor. " Molla Saîd Bitlis'te iken 16-17 yaşlarında olup .." ibâresi geçiyor. Buradan anlaşılıyor ki, Mardin’de bulunduğunda 16 yaşındadır. Burada kaldığı süre de 1 seneden azdır.

 

Mardin’e hangi târihte geldiğine, Bitlis’e hangi târihte nefyedildiğine dâir belge yok. Kesin târihler tesbit etmek mümkün olmuyor. Hâliyle, bâzı ip uçlarından hareketle yapılan hesaplamalar farklılıklar gösteriyor:

 

* BTBSN ’de Mardin’e gelişi 1892 olarak verilmiş ki, bu, müellif tarafından 1876 olarak kabûl edilen doğum târihinin üzerine Mardin’e geldiği yaşı olan 16’nın eklenmesi ile bulunan bir sayı olsa gerek.        

* Münâzarât'taki, ”İnkılâbtan onaltı sene evvel, Mardin cihetlerinde, beni hakka irşâd eden bir zâta rast geldim.” cümlesine gelince: İnkılâb’dan kasıd herhâlde 24 Temmuz 1908’de i’lân edilen II. Meşrûtiyettir. 1908’i dâhil ederek, 16 sene geriye gidersek 1892/93’e ulaşılıyor.

 

* A. Badıllı, önce; Münâzarât'taki, mezkûr cümle üzerinden 1892-93 olarak hesaplamış. İki sayfa sonra; “..1311 Hicrî 1894 Mîlâdî senesinde Tillo ve Cezîre etrâfında bulunup, Mardin’e gelmesi.. ve 1312 Hicrî-1895 Mîlâdî Mardin’den nefyedilip Bitlis’e dönmesi hâdiseleri, me’hazlerden alınan târihler ile bir derece tesbiti yapılmıştır. ”tesbitinde bulunmuşsa da sözü geçen me’hazlerin neler olduğunu belirtmemiş. [MTH, s.121-123] 

* M. Selim Mardin’e göre, Mardin’e gelişi: “Mardin'e 1895 yılında henüz 17 yaşında iken ..” [11]

 

* Emirdağ-I’de Üstâd’ın şöyle bir ifâdesi var: “.. 55 sene evvel, ben yirmi yaşlarında iken, Bitlis’de merhûm Vâli Ömer Paşa’nın hânesinde iki sene –onun ısrârıyle- kaldım.”

6 - Hasan Paşa?:

 
Bedîüzzamân’ın Târihçe-i Hayâtı’nda[10]  “Vanlı Hasan Paşa’nın..”, BTH’ta “Hasan Paşa’nın..”  ”dâveti üzerine Van’a gitti” denilirken, Bedîüzzamân Saîd Kürdî’nin Tercüme-i Hâlinden Bir Hülâsadır’da[9], “Hasan Paşa” adı hiç geçmemektedir. Van vâlisi İşkodralı Tâhir Paşa’nın yakın selefleri arasında da, halefleri arasında da “Hasan Paşa” bulunmamaktadır. [Hasan Paşa ile ilgili tesbitler, Mehmed Selim Mardin'den alınmıştır. / B. T. ][12]

* Hasan Paşa’nın Van vâlisi olduğuna dâir belgeye rastlayamıyoruz.  Kimliği, belirsiz!.

7 -  Bitlis’ten Van’a gidişi:

BTH dâhil önceki Târihçelerde Van’a gidiş târihi belirtilmiyor. BTBSN’de 1894, MTH’ta 1897 olarak verilmiş. 

 

* Belge ibrâz edilmiyor. Muhtemelen doğru kabûl edilen doğum târihine göre yaşı üzerinden hesaplamalar yapılmış. 1894’ün doğru olma ihtimâli çok zayıf. 1897’nin 1898 olma ihtimâli mevcud.

* Bedîüzzaman, İngiliz Başbakanı W. E. Gladstone'un 1882 yılında yaptığı bir parlamento konuşmasında  elindeki Kur'ân- Kerîm'i göstererek;  "Bu Kur’an Müslümanların elinde varken, biz onlara hakîkî hâkim olamayız... Bunun kaldırılmasına ve çürütülmesine çalışmalıyız." tarzındaki sözlerinden Tâhir Paşa tarafından kendisine okunan bir gazeteden haberdâr olur.

http://www.risaleinurenstitusu.org/index.asp?Section=Kulliyat&Book=EmirdagLahikasi&Page=438 
http://www.risalehaber.com/author_article_detail.php?id=9494
http://www.historykb.com/Uwe/Forum.aspx/war-history/1576/Question-about-William-Gladstone-and-Britain-s-colonial-warswarsGladstone

 
 

8 -  İstanbul’a gidişi:

 

Ma'rûz-i çâkerânemdir:

 

Kürdistân ulemâsı beyninde hârika-i zekâ ile müştehir, Molla [Monla] Saîd Efendi muhtâc-ı tedâvî olduğundan, şefkat ve merhamet-i Hazret-i Hılâfetpenâhî'ye ilticâ ederek bu kerre ol cânib-i âlîye azîmet eylemişdir. Mumâileyh, bu havâlîde ilmce umûmun merci'-i hall-i müşkilâtı olduğu hâlde, yine kendisini talebeden sayarak kıyâfetini değiştirmeğe şimdiye kadar muvâfakat etmemiştir. Kendisi, Velîni'met-i a'zam efendimiz hazretlerine hakîkaten sâdık ve hâlis bir duâcı olmakla berâber, fıtraten edîb ve kanâatkâr ve fikr-i çâkerânemce şimdiye kadar Dersaâdet'e gitmek bahtiyârlığına nâil olan Kürd ulemâsı içinde, gerek ahlâk-ı hasene, gerek Zât-ı Hazret-i Hılâfetpenâhî'ye sadâkat ve ubûdiyyetçe en ziyâde şâyân-ı âtıfet bir zât-ı diyânet-şiâr olmasına nazaran, mumâileyhin emr-i tedâvî husûsunda mazhar-ı teshîlât ve nâil-i iltifât-ı mahsûsa olması, umûm Kürdistân talebesi hakkında ilel-ebed unutulmaz bir inâyet-i âli'l-âl-i Hazret-i Pâdişâhî telakkî olunacağının arzına cür'et kılındı. Bu bâbda ve her hâlde emr ü fermân, Hazret-i Men Lehül Emrindir.

 

 3 Teşrînisânî 323

     Bitlis Vâlîsi

        Tâhir

* Bitlis Vâlisi (eski Van Vâlisi) Tâhir Paşanın Sultan Abdülhamîd'e yazdığı arîzanın târîhi, 03 Teşrînisânî 1323 (16 Kasım 1907). / BTBSN, MTH

* Zabtıye Nezâretinden Van Vilâyet-i Aliyyesine gönderilen bir Tezkire (Köprü, 2004/86, Belge II -târîhi, siliklik vs. sebepten okunamamış olmalı / B.T.-):

 

Ek-II

Mektûbî Kalemine Mahsus:

Van Vilâyet-i Aliyyesi'ne,

Van'dan aldığı 5 Teşrînisânî 1323 târihli ve üç cild ve 12 sıra numaralı tezkiresiyle berây-ı tedâvi Dersaâdet'e gelmiş olan Molla Said Efendi Van'da ne vakitten beri bulunur ve ne ile iştigâl ediyor. Ve buraca şuûrunda eseri hiffet görüldüğünden orada hastalığı nasıl bulunur idi. [Ettiğinin ve mezkur tezkirenin fazîletli elkabı konmuş olduğu cihetle rütbe-i ilmiyesi olup olmadığının ve yine zikr olunan tezkirede berây-ı tedâvi Dersaâdet'e azimet ettiği muharrer olduğundan ve kendisinin şuûrunun hiffet eseri görüldüğünden hastalığından ibaret idiğünün] Serîan ve muvazzıhen inbâsı bâbında.

BOA., ZB., 618/64, 18 Kasım 1907. *( Buradaki târih, Ek II'nin târîhi değil, Bedîüzzamân'ın Van Vâliliğinden aldığı Tezkerenin târîhi!. / B.T.)

* 1907 sonları - 1908 başlarında İstanbul’a gelir. 

 

D. H. Örfî’nin 1328 (1910)  târihli ikinci tab’ında Nâşir Ahmed Râmiz tarafından yazılan önsözde O’nun gelişi, kendisine gösterilen alâka ve tavır şöyle ifâde ediliyor:    
                  
“323 senesi zarfında idi ki; Kürdistân’ın yalçın, sarp, âhenîn mâverâ-yi şevâhik-ı cibâlinde tulû’ etmiş “Saîd-i Kürdî” isminde nevâdir-i hilkatten ma’dûd bir ateşpâre-i zekânın İstanbul âfâkında rü’yet eylediği haberi etrâfa aksetmiş..” 

9 – II. Meşrûtiyetin İ’lânı ve Nutuk îrâdı:

* 23/24 Temmuz 1908 gecesi http://www.inkilap.info/xx-yy-baslarinda-osmanli-devleti/ikinci-mesrutiyetin-ilani-ve-sonrasi.html

* 26 Temmuz'da îrâd ettiği nutuk: http://www.risaletashih.com/index.php/iir-koeesi/648-

Misbah gazetesinin 19 Eylûl 1324 (2 Ekim 1908) târihli 2. sayısının kapağı ve
münderecâtda, (Meşhûr Kürd Hoca Hazretlerinin Nutku) ibâresi..


10 – Kürdler’e bir Mektûbu:

* 06 Eylül 1908 http://www.risaletashih.com/index.php/hzarye/307-

11 -  Mâbeyn-i Hümâyun'a verdiği Dilekçenin Neşri:

* 19 Teşrînisânî 1324 (02 Aralık 1908) [13] 

 

12 - Bilinen tek Kürdçe makàlesi:

 * 22 Teşrînisânî 1324 (05 Aralık 1908) / MTH



* Belgenin Latin harfleri ile Kürdçe yazılışı ve Türkçe tercümesi: 
http://www.risaletashih.com/index.php/iir-koeesi/650-

13 -  Gazete Neşri için Mürâcaat ettiğine dâir Belge:

 

 

BÂB-I ÂLÎ
NEZÂRET-İ CELÎLE-İ DÂHİLİYYE 
İdâre-i Matbû’ât
Aded
1498

Bedîüzzaman Saîd-i Kürdî Efendi Hazretleri tarafından takdim idilüb İdâre-i Çâkerîye havâle buyurulan arz-ı hâlde siyâset-i Şer’iyye ve ulûm ve şu’ûn-i muhtelifeden bâhis olmak ve şimdilik haftada bir, ilerüde yevmî çıkarılmak üzere “Ma’rifet ve İttihâd-ı Ekrâd” nâmıyla Türkçe ve Kürdçe bir gazete neşrine me’zûniyet i‘tâsı istid’â edilmiş olmasıyla Matbû’ât Nizamnâmesinin üçüncü ve dördüncü maddelerinin fıkra-i ûlâları ahkâmına tevfîkan müsted’î-i mûmâ ileyh hakkında mu’âmele-i lâzıme îfâsıyla netîcesinin inbâsı husûsunun Zabtıyye Nezâret-i Aliyyesine emr ve iş’âr buyurulması bâbında emr u fermân hazret-i men lehü’l-emrindir.

Fî 10 Muharrem sene 327 ve fî 20 Kânûn-i sânî sene 324 (02 Şubat 1909)

Matbû’ât-ı Dâhiliyye Müdîri
        Mehmed Tevfik

Fon Kodu: BOA.DH.MKT., Dosya No:2730, Gömlek No:76     


14 -  "HAKÎKAT" isimli yazısının neşri:

* 26 Şubat 1324 (11 Mart 1909), Dinî Ceride, no. 70

“Hâşiye: O zaman Meşrûtiyet; şimdi o kelime yerine Cumhûriyet konulmuş." [1950'lerin başı, teksir H.Ş.]

15 -  “YAŞASIN ŞERÎAT-İ GARRÂ!..”nın neşri: 


* 01 Mart 1325 (14 Mart 1909), Dinî Ceride, no. 73

Aslı, H. Şâmiye’nin Zeylinin Zeyli'nde bulunan yazının başlığı “ YAŞASIN ŞERÎAT-İ GARRÂ!..” iken,  yeniyazı D. H. Örfî’ye, “YAŞASIN KUR'ÂN-I KERÎM'İN KÀNÛN-İ ESÂSÎLERİ!..”  olarak eklenmiş. 

("Cumhûriyet ve demokrat mânâsındaki.."  ibâresi Os. teksir H. Şâmiye’deki yazı aslında bulunmuyor. / B.T.)

 
16 - Otuzbir Mart Hâdisesi:

* 31 Mart 1325 (13 Nîsan 1909)

* Tevkif edilmesi: 17 Nîsan 1325 (30 Nîsan 1909) / Cerîde-i Sôfiyye 18 Nîsan 1325 / MTH, BTBSN 

 

 

Bedîüzamân-ı Kürdî

İttihâd-ı Muhammedî Cem’iyeti a’zâsından bulunan Kürd Hoca denmekle ma’rûf Bedîüzzamân Saîd dün İzmid’de tevkîf olunarak şimendüferle Dersaâdet’e gönderilmiş ve Dâire-i Harbiye’ye i’zâm kılınmıştır.

* Tahliyesi: 10 Mayıs 1325 (23 Mayıs 1909) / 11 Mayıs 1325 (24 Mayıs 1909) târihli Tanîn ve Sabah Gazeteleri  (BTBSN) , (MTH)


17 - D. H. Örfî'nin neşri:

 * "Eminönü Polis Merkezi" antedli yazıdan 05 Eylül 1325 (18 Eylül 1909)'a yakın günlerde neşredildiği anlaşılmaktadır. [14]


18 -  İstanbul'dan Şark'a dönüşü:

* 1910 yılı bahârında İstanbul'dan ayrılarak Batum ve Tiflis yolu ile Van'a gelir. Bu seyâhatinde İnebolu'ya da uğrar. Ahmet Nazif Çelebi'nin Bedîüzamân'la ilk karşılaşması burada olur. [15]


19 - Şam Hutbesi:

* 1327 (1911) / H. Şâmiye


20  - Sultan Reşâd'la Rumeli'ye seyâhat:

* 05 - 26 Hazîran 1911


21 -  Medresetüzzehrâ'nın Temelinin Atılması:
 
* 1913 yaz'ı [vâli Hasan Tahsin Bey (Uzer) zamânı]

http://tr.wikipedia.org/wiki/Hasan_Tahsin_Uzer

22 -  Bitlis müdâfaasında yaralanarak Ruslara esir düşmesi:

 

* 19 Şubat 1331 (03 Mart 1916) / BTBSN

                                                                      

                                                                                            

23 -  Esâret safhaları:

* Ali Aras’ın hâtıralarına göre, yaralı olduğu için Ruslar tarafından 2 ay kadar Bitlis’te tedâvî edilir (BTBSN). Muhammed Feyyaz İbrâhim Hakkıoğlu ise, hâtıra notlarında, esâret yolculuğu sırasında 05 Mart 1332 (18 Mart 1916) akşamı Bedîüzzamân’ı Başhan’da gördüğünü yazmaktadır (MTH).

* "Bedîüzzamân'ın Rusya Esâreti (1998)" eserinin yazarı Ahmet Özer'den: 

Ruslar Van ve Bitlis’i işgalleri sırasında elde ettikleri esirleri Doğubayezid yoluyla Culfa’ya getirirler. Mevsim; bahar. Aylardan; Nisan-Mayıs. Üstad Hazretleri yaklaşık burada bir ay bekletilir. Fakat boş durmaz, mânevî cihâdına devam eder.

O günleri görenleri aradık. Nihâyet 1905 yılında Nahcıvan’da doğan Latif Hüseyinzâde’yi bulduk. Bediüzzamân’ı sorduk. Kendi lehçesiyle şunları anlattı:

“Biz mescidde otururduk. Bu vakt dediler ki, 15-16 nefer Türkiyeli esiri Yerevan yolu ile Culfa’ya getiribler, birazdan mescide gelecekler. Mescide gelende gördük ki, başlarında ağ (ak) sargı ve fes var. Aralarında biri vardı, adı Seid Nürsi idi. Bizim adamlar ona ‘Fehrüddövran Bediüzzaman’ deyirdiler. 0 geldikden sonra halk mescide toplaşmağa başladı. O da halka Kur’an hekiketlerini (hakikatlerini) anladırdı. Hetta bir defe, sehv etmiremse “ er-Rehman” suresinin ilk ayetlerini tefsir ederek dinimizin ne keder (kadar) mentige (mantığa) uygun olduğunu ispat etdi.

0, tez-tez Kur’an müsabikeleri (müsâbakaları) ve yarışlar keçirirdi (yaptırırdı). Bele (böyle) müsabikelerin birinde şahsen men de iştirak etmişem.

Bediüzzaman Seid Nürsi ve yanındaki esirler mescidin yanındaki hücrede bir aya yahın galdılar.”

Latif Hüseyinzâde o yıllarda duyduğu Bediüzzamân’la alâkalı bir başka hâtırasını da şöyle anlatıyor.

“1916. ilin (yılın) yaz ayları idi. 0 dövrlerde (devirlerde) ölkemiz Rus esaretinde olduğu üçün II. Nikolay düşmenimiz sayılırdı. 0 günlerde II. Nikolay Tiflis’e geldi ve Kafkazın (Kafkasın) bütün elm (ilim) adamları ve din hadimeri onun görüşüne getdiler. Tiflis’e getmiş elm adamlarımız oradaki Türk esirleri ile görüştüler. Tiflis’e geden alimlerin dediyine göre, II. Nikolay esir düşergelerinden (kamplarından) birini gezerken Seid Nürsiden başka bütün esirler ayağa galkdılar. Nikolay bunun sebebini soruşdukda Seid Nürsi “inandığım din sizin kimi bir kafirin karşısında ayağa durmağa izn vermir.”deyir. Bediüzzaman’ın bu sözlerinden gezeblenen (gazaplanan) Nikolay ona üç günlük kamera cezası ile birlikde ölüm cezası kesir. Üç günlük kamera cezası bitdikden sonra Nikolay Bediüzzamanı e’dam (idam) etmezden evvel onun iki arzusunu soruşur. 0 da “izn verin, iki rük’et namaz kılım, sonra meni e’dam edin” deyir. Bundan sonra Nikolay onu e’dam cezasından azad edir.” / Sızıntı dergisi 1996 - 215 http://www.sizinti.com.tr/yazarlar/ayrinti/ahmet-ozer.html


* Muhtemelen Eylül sonlarına kadar da Tiflis’te tedâvî altında tutulur. [16]

* Rus Kafkas Orduları Başkumandanı Grand Duke Nicholas Nikolaevich (1856-1929): Çar II. Nikola'nın büyükbabası II. Aleksandır'ın kardeşi Nikola Nikolaviç'in oğlu. http://af.wikipedia.org/wiki/Nikolaas_I_van_Rusland

* Buradan Kostroma’ya bağlı Koloğrif (Kologriv) ’e götürülür. 6 ay kadar sonra Kostroma içlerine en büyük esirler kampına sevkedilir.[17] Orada da 1 yıl kadar kalır.

 

* İrfan KARABULUT'dan nakil:

      "93'ün Kasımındaydı... Sibirya'nın soğuk ve büyük bir Oblastı (eyalet) olan Yekaterinburg daki mescidin (Sibirya'daki camilere mescid denir.) odasında oturuyorduk. Hava alabildiğine soğuk, dışarıda tipi vardı. Gelecek neslin ışık süvarilerinden birkaç Tatar gençle beraber çay içiyorduk. Sıbgatullah Hazret (Yekaterinburg'un müftüsü) içeri girdi ve bana dönerek;

-         Hazret yarın Nijni Tagil'e Konferans vermeye beraber gidelim mi? Dedi.

 Nijni Tagil, Sibirya'nın kuzeyine bakan bir düzlükte geniş Tayga çam ormanlarının kıyısında kurulmuş. Yekaterinburg eyaletine bağlı 250 bin nüfuslu bir şehirdi. Sıbgatullah Hazret dedim de: Rusya'dan kopmamış Türk Milletleri içinde Tataristan, Başkırdistan bulunmaktadır. Başkırdistanın başkenti Ufa da Şeyhülislamlık yani Diyanet İşleri Başkanlığı vardır. Bu başkanlık Tataristan, Başkırdistan, Sibirya ve Rusya müslümanlarıyla ilgileniyor. Zaten Tatarların ve Başkırtların yüzde atmışı Rusya'daki eyaletlere dağılmış durumda. Şeyhülislamlık bünyesine bağlı her eyalette müftüler var. Bu müftülere "Hazret" deniliyor. Bizim bulunduğumuz eyalette de Sıbğatullah Hazret vardı..Hazret beni Nijni Tagil konferansına davet etmişti. Gitmemek olmazdı.

Sabah Hazret gitti, ben de öğlene doğru bir otobüse binerek yola koyuldum.. Yollar karlı, dağlar buzul ve her yer çam ormanlarıyla dolu. Şu Sibirya ya hayret ediyorum bize Sibirya buzlarla kaplı demişlerdi. Ormanlarla kaplı dense daha doğru olurdu herhalde çünkü her yer büyük çam ormanlarıyla kaplı..

 İki saatlik bir yolculuktan sonra otobüsten indim. Hazret ve birkaç Tatar beni terminalde bekliyorlardı.. Soğuğa aldırmadan kucaklaştık ve Tatar geleneklerine göre orada en yaşlı olan elini kaldırarak dua etti. Hep beraber amin dedik.. Birazdan konferans vereceğimiz yerdeydik. Bizden sonra da Tatar Sanatçılarının konseri olduğu için birçok ünlü dahil kalabalık seyirci topluluğu vardı.

         Programımız çok güzel geçti, dualardan şiirlerden sonra Hazret gazetecilerin beklediğini söyledi. 93'ta Sovyet Rusya daha yeni dağılma sürecine girdiği için henüz dışarıyı ve Türkiye'yi iyi bilmiyorlardı. Onun için nereye gitsek Teveccüh çok oluyordu. Konferans verdiğimiz kültür merkezinin lobisine geçtik. Lobi de bir sürü gazeteci vardı. Kapsamolistkaya pravda gazetesinin muhabiri; 

-      Bu yüzyılda Nijni Tagil'e gelen ikinci Türksünüz.!.. dedi

Ben hayretle;

-         Diğeri kimdi? Dedim..

Gazeteci;

-         Said Nursi!... Herhalde onu Türkiye'den tanıyorsunuzdur , dedi.

Birden ürperdim.. O kutsi dava adamını Bediüzzamanı, Risale-i Nurların Müellifini bilmemek olur muydu...

ama anlayamamıştım;

-         Nasıl olur!... dedim. Bildiğim kadarıyla o burada olmadı.

Gazeteci kendinden emin bir şekilde;

-         Said Nursi'nin Kosturamaskaya eyaletindeki esaretini hatırlarsanız, işte O Kosturamaya götürülmeden önce Nijni Tagil dediğimiz bu bölgede kurulan kampta 2 hafta kalmıştır. İsterseniz arşivlere bakabilirsiniz , dedi." http://www.risaletashih.com/index.php/tashih-cesitlemeleri/109-

* Bolşevik İhtilâlinin sebep olduğu karışıklıklardan istifâde ile  Kostroma'dan firâr eder.

24 -  Vatana dönüş:

 * Petersburg, Varşova, Viyana, Sofya üzerinden İstanbul’a gelir. / [10]  ve Vatana Avdet Belgesi (BTH, BTBSN, MTH)










* Sofya Askerî Ataşeliğinden verilen “Vatana Avdet Belgesi”nin ön yüzünde; “17 Hazîran 1334” târihi görülüyor./ BTH, BTBSN, MTH

 

 

 

* Mezkûr Belgenin arka yüzünde “17 Hazîran 1334” ve “17 Juin 1918” târihlerine ilâveten sağ aşağı taraflarda “18 Hazîran” kaşesi görülmektedir. Bu kaşe İstanbul’a geldiğinde vurulmuş olmalıdır.

 
 

* Fotoğrafın sağında aşağıdan yukarı doğru Latin harfleri ile atılan “Abdurrahman” şeklindeki imzânın Bedîüzzamân’ın
yeğenine mi âid olduğunun araştırılması iyi olur!

* Esâret sonrası İstanbul'a dönüşü, 18 Haziran 1334 (18 Haziran 1918) / Vatana Avdet Belgesi (BTH, BTBSN, MTH)

 

* 03 Mart 1916’da esir düştüğü târihten 18 Haziran 1918’de Yurda dönünceye kadar geçen süre: 2 sene, 3 ay, 15 gün.

 
25 - Hakkındaki tahkîkàt:

*28  Hazîran 1334; Musul Vâlisi (Eski Bitlis Vâlisi) Memduh Beyin Cevâbî telgrafı:

“Bitlis’te Ruslara esir düşen Bediüzzaman Said-i Kürdî Efendi’nin İstanbul’a avdet ettiğinden, hizmetinin makamata arzı suretinde telgrafı aldım.
Erzurum’un sükutu üzerine II. Ordu kıtaatından bir cüzün o havaliye yetişmesinden akdem, Bitlis boğazından düşmanın müruru, Dicle nehrine kadar şimalden tevsiini istilzam ettiren bir ric’at olduğundan XIII. Alayın Bitlis’e dört saatlik mesafeye vüsulüne kadar, kasaba muharebesi olan 20 günlük müdafaada Hazret denilen Şeyh Ziyaüddin, ile mumaileyhin (Bediüzzaman’ın) Kürdleri sevk hususundaki mesaileri ve bilhassa askerce müsaraeten terk edilen Muş cihetinden mumaileyhin (Bediüzzaman’ın) gönüllü kumandan sıfatıyla kasaba ahali ve talebesini alarak sekiz topu kurtarmak suretindeki fevkalade gayreti vukua gelmiş idi. İlim ve hitabeti Kürdleri irşada muktedir olan muma ileyhin (Bediüzzaman’ın) her mevkideki ikametgahına müracaat edenlerin kesreti, kendisinin sehavetiyle beraber faaliyeti, bulunduğu mevkiin adına her zaman terfih ve ikdarı, vucudunu ihsas ettirmiştir.
Binaenaleyh ırkan Kürd olup, …. bulunan Yezidilerin irşadı ve tahsile teşviki (için) vaizlikle ve beş bin guruş maaşla gözedilerek hidemat-ı sabıkasına mükafaeten İlmiye rütbesiyle nişan ita kılınarak taltifi ve bu suretle hükümete temadi-i merbutiyet ve sadakatinin temini, siyaset-i idareye muvafık olacağı mütalaasıyla arza mücaseret eylerim Efendim
Vali Memduh Musul 28 Temmuz 1334”

http://www.risaleakademi.com/arastirma-projeleri/mektup-hatra-ve-belgeler/854-vatan-savunmasnda-said-nursi-belgesi

*Buradaki târih Müfid Yüksel tarafından yapılan okumada, 28 Hazîran 1334' dür.

http://www.risaleakademi.com/arastirma-projeleri/mektup-hatra-ve-belgeler/1018-osmanldan-bediuezzamana-yezidilerin-irad-ve-onlar-talim-ve-tahsile-teviki-ve-vaizlii-goerevi

*Madalya ve ikrâmiye, bu tahkîkàta istinâden verilmiş olmalı.

26 - Bedîüzzamân’ın esâret dönüşünü haber yapan Tanin Gazetesinin târihi:

 * 16 Ramazan 1336,  25 Haziran 1334 (25 Haziran 1918)

  
27 - Sultan Reşâd'ın vefâtı, Sultan Vahdeddîn'in tahta çıkması:

 
* 03 Temmuz 1334 (03 Temmuz 1918)




http://www.risalehaber.com/news_detail.php?id=107618


28- Dârü'l-Hikmeti'l-İslâmiyye a'zâlığına ta'yîni:

* 26 Şevvâl 1336, 04 Ağustos 1334 (04 Ağustos 1918) târihli İrâde-i Seniyye ile. [7]  

29 - Dârü'l-Hikmeti'l-İslâmiyyenin resm-i küşâdı:

 

* 04 Zilka'de 1336 ve 12 Ağustos 1334 (12 Ağustos 1918) [7] 

 

30 - “Mahrec” pâyesi ile taltîfi için Şeyhülislâm  tarafından yazılan İrâde-i Seniyye Lâyihası:

 

* 17 Zilka’de 1336, 24 Ağustos 1334 (24 Ağustos 1918) [7] 

  

31 - “Mahrec” pâyesine dâir İrâde-i Seniyye: [7] 
    

       Bâb-ı Fetvâ
    DÂİRE-İ MEŞÎHAT

                                                                                                                                                                               

 Muhammed Vahîdüddîn 

  

 

DÂRÜ’L-HİKMETİ’L-İSLÂMİYYE A’ZÂSINDAN BEDÎÜZZAMÂN SAÎD EFENDİYE

 

MAHREC PÂYESİ TEVCÎH OLUNMUŞTUR.

 

BU İRÂDE-İ SENİYYE’NİN İCRÂSINA MEŞÎHAT ME’MÛRDUR.

 

* 18 Zilka’de 1336 / 26 Ağustos 1334 (26 Ağustos 1918)   

 

 ŞEYHÜLİSLÂM                                               

   Mûsâ Kâzım    


 32 - “Mahrec" pâyesi tebliğ vesîkası:    

  

                                          

 

                                                                                                                                                                                                                

Bâb-ı Fetvâ

DÂİRE-İ MEŞÎHAT-İ İSLÂMİYYE

Mektûbî Kalemi

aded

124

DÂRÜ’L-HİKMETİ' L-İSLÂMİYYE A’ZÂSINDAN FAZÎLETLÛ SAÎD EFENDİYE

 

FAZÎLETLÛ      EFENDİ

UHDE-İ FÂZILÂNELERİNE MAHREC PÂYESİ TEVCÎHİ LEDE’L-ARZ 18 ZİLKA’DE

1336 TÂRİHİNDE İRÂDE-İ SENİYYE-İ HAZRET-İ HİLÂFETPENÂHÎYE İQTİRÂN

EYLEDİĞİNİN BEYÂNI SİYÂKINDA TEZKiRE-İ MUHIBBÎ TERQÎM KILINDI.

                                *22 Zilka’de 1336 / 29 Ağustos 1334 (29 Ağustos 1918)
ŞEYHÜLİSLÂM nâmına
         Fetvâ Emîni
             (AliRızâ) (**)

                                                            

33 - Mâzeret Dilekçesi:

 

* 19 Nisan 1335 (19 Nisan 1919) [7]     
   

  

34 - Bir başka mâzeret dilekçesi:

 

* 13 Eylül 1337 (13 Eylül 1921) [7] 

35 - Dârü’l-Hikmet'de iken doldurulan nüfus, eşkâl ve ikàmet bilgilerinin bulunduğu Devlet-i Aliyye-i  Osmâniyye Tezkeresi:

 

 

MÂLİYE NEZÂRETİ, EVRÂK-I NAKDÎ VE LEVÂZIM MÜDÎRİYETİ
ŞÛRÂ-YI DEVLETİN GAYRİ DEVÂİRDEN MESÂLİH-İ ŞAHSİYEYE
DÂİR VERİLEN MAZBATAYA MAHSUS VARAKADIR
Kıymeti Beş Kuruştur

 

 

 

Terceme-i Hâl Varakasında “onyedi aded te’lîfâtım vardır” şeklinde beyân ettiği âsârı:

 

İşârâtü’l İ’câz

Ta’lîkàt

Kızıl Îcâz

El-Hutbetü’ş-Şâmiyye

Nokta

Şuâât

Sünûhât

Münâzarât

Muhâkemât

Tulûât

Lemaât

Rumûz

İşârât

Hutuvât-ı Sitte

İki Musîbetin Şehâdetnâmesi

Hakîkat Çekirdekleri


* 17 Teşrînievvel 1337 (17 Ekim 1921) [7]    
        

 

37 – Ankara’da (1922):

* Ankara’ya geliş târîhi ay ve gün olarak muğlak. 1922 Temmuz sonları ile Kasım'ın ilk haftası arası.

 
* BTBSN’de, “Kurban Bayramından bir hafta kadar evvel Ankara'ya gitti " diye yazıyor (Kurban Bayramı 4 Ağustos 1922). Ama vesîka ibrâz edilmiyor. Herhâlde zamânın Siverek meb'ûsu Abdülganî Ensârî Beyle ilgili şâhidi, râvîsi belirsiz rivâyete dayanıyor olmalı. 
 http://www.yeniasya.com.tr/yazi_detay2.asp?id=284

* Abdülkadir Menek, “Kasım ayı başlarında” diye yazmış (İstanbul Hayâtı, 2. baskı, 2008).  

* Dr. Niyâzi ÜNVER'in A. Sürûrî TÖNİK'in günlüğünden yaptığı iktibâsa göre, Üstâd'ın Ankara'ya gelişi 7 Kasım 1922.. (Yeni Şafak, 7 Ocak 2011)  http://yenisafak.com.tr/Gundem/?i=296643&t=06.01.2011

* TBMMde "Hoşgeldin Merâsimi" ile karşılanması: 09 Teşrînisânî 1338 (09 Kasım 1922) / TBMM Zabıt Cerîdesi (BTBSN, MTH)

 




Hâkimiyet-i Milliye Gazetesi ise 15 Rebîülevvel 1341/10 Teşrînisânî 1338 (1922) Cum'a târihli nüshasında "Târîhî bir Celse" başlığı altında gelişmeleri okuyucularına aktarmıştı...
 

38 - M. Kemâl'e Mektup ve Görüşme:  

*23 Kasım 1922, Mektup
http://www.trgundemtr.com/bediuzzaman-said-nursi-nin-ataturk-e-yazdigi-mektup/

*25 Kasım 1922, Görüşme
http://www.risaletashih.com/index.php/iir-koeesi/645-


39 - Beyannâme neşri:

 

* 19 Kânûnisânî 1339 (19 Ocak 1923) / BTBSN, MTH

  

40 - * Ankara’dan ayrılışındaki tren bileti:  / BTH, BTBSN, MTH

 

 

Ankara (موقفندن) mevkıfinden Gebze (Gekbôze, Gekbûze, Genbûze, Geybûze, ..) (موقفنه ) mevkıfine.. [18]

21/4/39 (21/4/1923) târihine kadar mu’teberdir.

Saîd Kürdî Efendi’ye mahsustur.

 

Yalnız - bir - kişi içün mu’teberdir.

17/4/39 (17/4/1923) târîhinde i’tâ olunmuştur.

Hâmilin imzâsı

SAÎD 




41 - Şeyh Saîd Hâdisesi:  [19]

* 13 Şubat 1925 - 15 Nisan 1925 
 

      
  
                                                                                

* "Ayaklanmayı destekleyen eski Şûrâ-yı devlet reislerinden Kürd Teâlî Cem’iyeti reîsi Seyyid Abdülkadir ve 12 arkadaşı İstanbul'da tutuklanarak yargılanmak üzere Diyarbakır'a getirildiler. Yargılanma sonucunda Seyyid Abdülkadir ve 5 arkadaşı ölüme mahkûm olarak, îdam edildiler (27 Mayıs1925)."

* "Diyarbakır'daki Şark İstiklâl Mahkemesi önceden verilen emre itâaten Şeyh Said ve 47 ayaklanma yöneticisi hakkında da ölüm cezâsı verdi (28 Haziran). Cezâlar, başta Şeyh Said olmak üzere, ertesi gün infaz edildi."

 

42 -  Batı Anadoluya sürülmesi:
 

* Büyük Târihçe-i Hayât’a göre sürgün hâdisesinin 1925’te olması gerekiyor. Şâhidlerin anlattıklarına dayanarak vardıkları kanâatle; N. Şâhiner, Erek’ten Batı Anadolu’ya nefyi 25 Şubat 1925,  Abdülkàdir Badıllı,  Van'dan ayrılışı 1925 Şubat sonu veyâ Mart başı olarak vermektedirler. Adı geçen kaynaklara göre bu sürgün hâdisesi 1925’te Şeyh Saîd ayaklanmasının bütün harâretiyle devâm ettiği günlerde oluyor.

* Belgeler ve ekser şâhidlerin ifâdeleri ise 1926 yılı kış sonu ve bahâr ayları (Şeyh Said Ayaklanmasından 1 yıl sonra) olduğunu gösteriyor!

* Sürgün olayı şâhidlerinden Van’lı Cemâl Taylan, Üstâd’ın Van’dan ayrılışını 10 Şubat 1926 olarak zikrediyor.[20] Kendisi de bir sürgün olan ve Bedîüzzamân’la ayni kàfilede bulunduğunu söyleyen Kinyas Kartal, Van’dan ayrılışlarını “1926 yılı Mart ayı başları ” olarak veriyor. [21] Şeyh Şâmil’in torunu Saîd Şâmil de; 1926’da Trabzon’dan gemiye binen sürgün kàfilesi içinde Bedîüzzamân’ın da bulunduğunu belirtiyor.. [22]  

* Bedîüzzamân'ın aşağıdaki ifâdeleri, sürgün hâdisesinin Şeyh Saîd isyânı ile ayni devrede değil isyandan hayli sonra olduğunu gösteriyor:

"Meselâ, bu bîçâre Saîd, Van’da ders-i hakàik-ı Kur’âniye ile meşgûl olduğum mikdarca, Şeyh Said hâdisâtı zamânında vesveseli hükûmet, hiçbir cihette bana ilişmedi ve ilişemedi. Vaktâ ki, neme lâzım dedim, kendi nefsimi düşündüm, âhiretimi kurtarmak içün Erek Dağında harâbe mağara gibi bir yere çekildim. O vakit sebepsiz beni aldılar, nefyettiler; Burdur’a getirildim. [Lem'alar] "
 
Üstâd şu ifâdelerinde de, Meşîhat  yangınında İstanbul'da bulunduğunu söylüyor:

* "Ben menfî olarak İstanbul’a getirildiğim vakit bir zaman Meşîhat-i İslâmiye Dâiresinde bulunan Dârü’l-Hikmeti’l-İslâmiyedeki hizmet-i Kur’âniyeye çalıştığım içün, o alâkadârlık cihetinde, "Meşîhat Dâiresi ne hâldedir?" diye sordum. Eyvah! Öyle bir cevab aldım ki, rûhum, kalbim ve fikrim titrediler ve ağladılar. Sorduğum adam dedi ki: "Yüzer sene envâr-ı şerîatin mazharı olmuş olan o Dâire, şimdi büyük kızların lisesi ve mel’abegâhıdır." İşte o vakit öyle bir hâlet-i rûhiyeye giriftar oldum ki, dünya başıma yıkılmış gibi oldu. Kuvvetim yok, kerâmetim yok; kemâl-i me’yûsiyetle ah vah diyerek dergâh-ı İlâhiyeye müteveccih oldum. Ve bizim gibi kalbleri yanan çok zatların harâretli ahları, benim âhıma iltihak ettiler. Hatırıma gelmiyor ki, acabâ Şeyh-i Geylânî’nin duâsını ve himmetini, duâmıza yardım içün istedim mi, istemedim mi? Bilmiyorum. Fakat her hâlde o eskiden beri nurlar yeri olmuş bir yeri zulmetten kurtarmak içün, bizim gibilerin ahlarını ateşlendiren onun duâsıdır ve himmetidir. İşte o gece Meşîhat kısmen yandı. [S.T.Gaybî] " 

* BTBSN, s. 286'da  yangını, 1 Mayıs1926 târihli "Son Sâat" ve "Cumhûriyet" gazetelerinin yazdığı belirtilmektedir.

* Kaynaklar bu yangının 1926'da olduğunu belirtiyor. [23]

* Çeşitli kaynaklar da  mezkûr sürgün hâdisesinin 1926'da olduğunu  gösrermektedir.. [24], [25]

 

43 - Burdur'a getirilmesi:

 

*  1926 Mayıs ortaları.

* A. Hamdi Kasaboğlu da, Burdur'a gelişini 1926 olarak vermektedir. (MTH s.726)
 

44 - Burdur'dan Isparta'ya sürgün:

* 1927 kış sonları (muhtemelen Ocak sonları - Şubat başları) / MTH’da “25 Ocak 1926 (doğrusu; 1927 / B.T.) denilmesine ve BTBSN'de zikredilen, Barla'ya 01 Mart1927'de getirildiği kabûlüne istinâden tahmin. (B.T.)

45 - Barla'ya nefy:

1) "Bedîüzzamân Barla'ya 1925-1926 senelerinde nefyedilmiştir." / BTH

Yukarıdaki tesbitlere uygun düşmüyor. Sürgün başlangıcı olarak Van'dan çıkış alınırsa 1926-1927 denilmesi gerekir. Isparta'dan Barla'ya nefyi kasdediliyorsa, 1927 olmalı.

2) "1926'nın (doğrusu 1927 / B.T.) 25 Ocağı'nda Burdur'dan Isparta'ya gelmesi, 25 gün kadar burada kalması ve Şubat 20'de de Barla'ya gitmesi.." / MTH

 

3) Şevket Demiray’ın hâtırâlarında belirttiğine göre; “Hava çok soğuktu. Günlerden Birinci Cemrenin düştüğü zamandı.” / BTBSN

4) "Bedîüzzamân'ın Barla'ya getirilişi 01 Mart 1927 Salı (Ramazan'dan üç gün önce)" / BTBSN

* Belge: 9.1.2011 târihli Zaman Gazetesi PAZAR'da Abdullah KILIÇ tarafından yayınlanan, zamânın İçişleri Bakanı Şükrü KAYA'nın üst makàmlara arz ettiği rapora göre; Bedîüzzamân'ın, 1 mart 1927 târih ve 81 numaralı tahrîrâtla Barla'da ikàmete mecbûr edildiği anlaşılmaktadır.

http://www.yeniasya.com.tr/haber_detay2.asp?id=2324
http://www.zaman.com.tr/haber.do?haberno=1076175&title=said-nursinin-adim-adim-fislendigi-raporlar&haberSayfa=0 

* N. Şahiner'in tesbitinin doğruluğu, aslında onun Belgeye ulaştığını gösteriyor..


46 - Barla'da te'lîf ve neşir fa'âliyetlerinin başlaması:

* BTH ve MTH gibi Kaynaklarda; Barla'da Risâle-i Nurların te'lif ve neşrine 1926 yılında başlandığı yazılmakta ise de; 1927'den evvel olması mümkün görülmemektedir.

* Meselâ, Üstâd'ın Barla'ya getirildiği yılın bahârında te'lif edildiği bilinen Onuncu Söz’ün te'lîfi 1927'de, ilk tab’ı 1928 Mayıs’ından sonra, 1 Kasım 1928 Harf İnkılâbından öncedir. [26]


47 - Üstâd'ın Barla'da kaldığı süre:

* Kuleönü'lü Hâfız Mustafa'nın mektûbuna göre Isparta'ya getirilişi, Mevlid Kandiline tevâfuk etmektedir (24/25 Hazîran 1934). N. Şahiner'e göre 24 Temmuz 1934 (BTBSN,2006, s.322), MTH'ta (1998, s.958), 1934 yılı Temmuz sonu, Ağustos başlarıdır.  

* Barla'da kalış süresi 7,5 seneye yaklaşmaktadır.

*****

 

BTH: Büyük TÂRİHÇE-İ HAYÂT 

BTBSN: Bilinmeyen Tarafları ile Bedîüzzamân Saîd Nursî, 2006 

MTH: MUFASSAL TÂRİHÇE-İ HAYÂT, 1998

(*): "Molla" kelimesinin farklı yazılışı / bknz. Y. Lugat

(**): Belge kopyası http://www.saidnur.com/ ‘dan alınmış, târih çevirmeleri ve yeniyazıya aktarılması tarafımızdan yapılmıştır. İmzâ, Şeyhül'İslâm nâmına Dârülhikmet Reîs vekili, Fetvâ Emîni Muğlalı Ali Rızâ Efendiye âiddir. "nâmına" kelimesinin doğru okunuşunu Kadir AYTAR ve Ramazan Balcı'dan öğrendim. Kendilerine müteşekkirim. (B.T.)

 

 

[1]: http://www.risaletashih.com/index.php/tesbtler

[2]: http://www.risaletashih.com/index.php/tashih-cesitlemeleri/72-tashh-cetlemeler-5

[3]: http://www.risaletashih.com/index.php/tashih-cesitlemeleri/73-tashh-cetlemeler-7

[4]: http://www.risaletashih.com/index.php/hzarye/58-rumi-takvim-ve-tarihler

[5]: http://www.risaletashih.com/index.php/tashih-cesitlemeleri/109-uestad-sibiryada-kald-m

[6]: http://www.risaletashih.com/index.php/tashih-cesitlemeleri/97-said-nursi-ve-kolorif

[7]: DÂRÜ’L-HİKMETİ’L-İSLÂMİYYE, Sâdık Albayrak, 1973 – İkinci Baskı -, Yeni Asya Yayınları. 

[8]: 28. Lem’a’nın 2. Emâresinin hâşiyesi.

[9]: Bedîüzzamân Saîd Kürdî’nin Tercüme-i Hâlinden Bir Hülâsadır, Müküslü Hamza, [1334 (1918)] / İctimâî Reçeteler – II, Tenvir Neşriyat, 1990

[10]: Bedîüzzamân’ın Târihçe-i Hayâtı, Abdurrahman, 1335 (1919) / İctimâî Reçeteler–I, Tenvir Neşriyat, 1990

[11]: http://www.msmardin.net.ms/

[12]: ]: Tâhir Paşa ve selefleri: Ahmed Nâzım Paşa (1895), M. Şemseddin Bey (1896), Vekil Ferik Şemsi Paşa (1897), Tâhir Paşa (1898) / Abdülhamid’in Vâlîleri, Abdülhamit Kırmızı, 2007 s. 89 ve 90

[13]: Kürdler Yine Muhtacdır / Şark ve Kürdistan Gazetesi, sayı: 1

[14]: Bir hatırlatma: Dîvân-ı Harb-i Örfî’nin basım târîhi belki de ilk def’a doğru olarak zikredilmektedir. Şimdiye kadar ilk baskı 1911, ikinci baskı 1912 olarak biliniyordu. Çünki, ilk baskının üzerindeki 1327 ve ikinci baskının üzerindeki 1328 târihleri Rûmî olarak alınıyordu. Köprü’nün 2004/86 sayısındaki ve BTBSN ‘nin 2006 baskısının sonlarındaki belgeler tedkik edildiğinde1327 ve 1328 târihlerinin Hicrî olduğu, yâni ilk baskının 1909’da, ikinci baskının 1910’da yapıldığı ortaya çıkıyor.

 

  

 

Eminönü Polis Merkezi:

İstanbul Polis Müdürlüğüne,

"İki Mekteb-i Musibetin Şehâdetnâmesi" yahud "Divân-ı Harb-i Örfî" ve "Said-i Kürdî" nâm risâle münderecâtı câlib-i nazar-ı dikkat tefevvühât ve terhâtı cami' görülmekle ifây-ı muktezâsı zımnında leffen takdim kılındı. 5 Eylül 1325 (18 Eylül 1909)

Eminönü Merkez Me'mûru

Efkâr-ı Umûmiyeyi tehyic edecek bir takım ibârâtı havî olan risâle-i mezkure takdim kılınmış olmakla ve Divân-ı Harbî Örfiye tevdiiyle beraber bu risâlelerin toplattırılması hakkında emr-i iş'arı istirhamıyla Emniyet-i Umûmiye Müdüriyeti'ne arz ve tefhim olunur. 10 Eylül 1325 / 23 Eylül 1909.

Hareket Ordusu Kumandanlığı'na yazılmıştır: 10 Eylül 1325

DH.EUM.THR., nr.5/7-3, 8 Ramazan 1327

[15]: "Risâle-i Nur tercümânı ve müellif ve sâhibi bulunan zât, bin üçyüzyirmidört (1324) ve yirmibeş (25) Rumî senelerinde, İstanbul’da iştiharla, “Bedîüzzamân” nâmı ve lakabı altında matbuâtın sitâyişle neşriyâtından mütehassis olarak, o zaman onyedi yaşımda bulunduğum ve çok câhil ve çocukluk devresinde iken, bu mübârek isim kalbimde yer tutmuş. Ve bu kalbî muhabbet hürmeti için olacak ki, bin üçyüzyirmialtı (1326) senesinde Hazret-i Üstâd'ın, Bedîüzzamân Saîd-i Kürdî lakabı altında Karadeniz seyâhatinde iki hizmetkârıyla İnebolu’yu ziyâret ederek, o zaman İnebolu’nun meşhur ulemâsından Hacı Ziyâ ve diğer ulemâ arasında vapura teşyi' edildiği sırada tesâdüfen çarşıda karşılaştığım ve çok derin muhabbet hissiyle bu mübârek zâta selâm durarak mütebessim ve nûrânî sîmâlarıyla ve keskin nazarlarıyla selâmlarına ve mânevî nazarlarıyla iltifatlarına mazhar olduğum günden beri artan muhabbet ve alâkamı, otuz senelik hâtırımdan kat’iyen silinmediğini aynelyakîn görüyordum."/ bknz. A. Nazîf'in Bir Fıkrasıdır, http://www.sorularlarisaleinur.com/subpage.php?s=kulliyat&risale=666
 

[16]: Bitlis vâli vekili Memduh Bey’in Tiflis’te bulunan esir me’murlara maaş gönderilmesi sadedinde, Bedîüzzamân için de bir miktar meblağ talebine [09 ağustos 1332 (22 Ağustos 1916)], Hilâl-i Ahmer vâsıtasıyle 60 liranın gönderildiği [28 Ağustos 1332 (10 Eylül 1916)], Dâhiliye Nâzırı Talât Bey’in Hilâl-i Ahmer Reîsine mezkûr meblağın mümkün olan sür’atle Bedîüzzamân’a ulaştırılıp netîceden kendisine bilgi verilmesine dâir 07 Eylül 1332 (20 Eylül 1916) târihli tezkere ve Hilâl-i Ahmer Reîsi Besim Ömer Bey’in, me’mûr-u mahsusla gönderilen meblağın karşılığı 1254 markın Tiflis’te bulunan Bedîüzzamân’a gönderildiğine dâir 10 Eylül 1332 (23 Eylül 1916) târihli cevâbî yazılarından (BTBSN ve MTH), Üstâd’ın Eylül 1916 sonlarına kadar Tiflis’te kaldığı düşünülebilir.

 

[17]: Dr. M. Âsaf Dişçi'nin hâtırâlarına göre Üstâd esâret süresinin 6 ay kadarını burada geçirmiş: "İşte Bedîüzzamân'ı orada gördüm. Kosturma eyâletinin Kilogrif (doğrusu, Kologrif - B.T.-) kasabasındaydı. Dahâ sonra onu içerlere, büyük esirler kampına, Kosturma içlerine sevkettiler. Birlikte altı ay kadar kalmıştık." ("Son Şâhidler-I", N. Şahiner)

 

Frenkçe “Kologriv”, Abdurrahmân Nursî’nin hazırladığı “Târihçe-i Hayât” ve Osmanlıca teksir, “Bedîüzzamân’ın Târîhçe-i Hayâtından: Afyon Mahkemesi Müdâfaâtının Birinci Zeylinin Zeyli, S:49.”da “Koloğrif ”; Kostroma’ya bağlı, Volga’nın büyük bir kolu olan Unzha (Unja) Nehri kıyısında küçük bir kasaba.. Burada adı geçen yerlerin Sibirya ile hiçbir alâkaları bulunmamaktadır. 

[18]: MTH ve http://tr.wikipedia.org/wiki/Gebze 

[19]: http://tr.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeyh_Said_%C4%B0syan%C4%B1 

[20]: Son Şâhidler, N. Şahiner

[21]: Son Şâhidler-2, N. Şahiner

[22]: Nurs Yolu, N. Şâhiner

 
[23]: ".. Bunun üzerine şeyhülislâmlık makamı 22 Ekim 1827 tarihinde buraya taşınmış ve bu müessesenin lağvına kadar burada hizmet verilmiş, 1924 yılında şeyhülislâmlığın lağvedilmesi üzerine İstanbul Müftülüğü’ne verilmiştir. Cumhuriyetin ilk yıllarında bu binaların önemli bölümlerine İstanbul Kız Lisesi yerleştirilmiş, 1926 yılında çıkan yangın sırasında lisenin işgal ettiği bu bölümlerin tamamı yanarak yok olmuştur. Şimdi bu yerlerin bir kısmında bahçe ve ağaçlar bulunmakta, bir kısmında ise sonradan yapılan. İ. Ü. Botanik Enstitüsü binası yer almaktadır." http://ismailkurt.blogcu.com/ser-siciller-ve-mesihat-arsivleri_3847934.html

[24]: "Cumhuriyet dönemindeki ilk sürgünler 1925"ten sonra başladı" http://kuresunni.com/joomla/index.php?option=com_content&task=view&id=173&Itemid=2

[25]: Şeyh Said Kıyamı'ndan sonra başlayan 1926 sürgünlerinin en çarpıcı yönü ise, ilk sürgün edilenlerin, halkına ...  İsyan(ın) başladığı tarihten bir sene geçmeden Kürdistan'ı Kürtler'den boşaltmak isteyen Ankara Hükümeti, ilk evvela aşiret reislerini, tanınmış eşhası Kürdistan'dan Anadolu'ya nakletmeye başladı. Dikkate şayan olan cihet, Türk hükümetinin isyan esnasında kim kendisine yardım ettiyse evvela bunları ilk kafile olarak nefi (sürgün) etmesiydi…" (Silopi Zınar, Doza Kurdistan, s. 104-105)" http://www.mizgin.net/modules.php?name=News&file=print&sid=779

[26]:  http://www.risaletashih.com/index.php/tashih-cesitlemeleri/190-

 Bilâl TUNÇ

e-mail: Bu e-Posta adresi istek dışı postalardan korunmaktadır, görüntülüyebilmek için JavaScript etkinleştirilmelidir