RİSALETASHİH.COM

 
İŞÂRÂTÜ'L-İ'CÂZ, Yeni Asya neşriyat,2001


33  [وَلاَ الضَّالِّينَ  KELİMESİNİN İZAHI

Risâle-i Nûr Külliyâtında bulunan ve aslı Arapça olan eserlerin Türkçeye tercümelerinde ba’zı hatâlar bulunmaktadır. Bu hatâlar, ba’zân ciddî yanlış anlamalara ve ma’nâ kaymalarına sebeb olmaktadır. Onun için, bu eserlerin îzâhları yapılırken Arabî asıllarına bakmak zarûreti doğmaktadır. Meselâ; bu nev’den ehemmiyyetli bir yanlış “İşârâtü’l-İ’câz” tercümesinde vardır. Fâtihâ Sûresi’ndeki وَلاَالضَّالِّينَ kelimesinin îzâhında şöyle denilmektedir:

“Üçüncü fırka ise, vehim ve hevâ-yı nefsin akıl ve vicdanlarına galebesiyle, bâtıl bir i’tikáda tâbi’  olarak nifâka düşen bir kısım Nasârâdır.”

Halbuki eserin Arapça aslında “bir kısım” kaydı yoktur. Şöyle ki:

 أما ولا الضالين فالمراد منه الذين ضلوا عن الطريق بسبب غلبة الوهم والهواء على العقل والوجدان ووقعوا فى النفاق بالإعتقاد الباطل كسفسطة النصارى

“Ammâ dâllîn gürûhuna gelince, ondan murâd şudur ki: Vehim ve hevâ-yi nefsin akıl ve vicdan üzerine galebe etmesi sebebiyle tarîk-i hakdan, yâni sırât-ı müstakímden sapan ve bâtıl bir i’tikád ile nifâka düşen kimselerdir. Hıristiyanların safsatası gibi.”

Dikkatsizce konulan “bir kısım Nasârâ” kaydı, ciddî ma’nâ kaymasına sebeb olmakta ve sanki vehim ve hevâ-yi nefsin akıl ve vicdan üzerine galebe etmesi sebebiyle tarîk-i hakdan, yâni sırât-ı müstakímden sapan ve bâtıl bir i’tikád ile nifâka düşenler umûm Hıristiyanlar değil de; sâdece bir kısım Hıristiyanlardır gibi bâtıl bir ma’nâ anlaşılmaktadır. Halbuki, asıl Arabî metinde “bir kısım”  kaydı yoktur. Başta Rasûl-i Ekrem (asm) ve Sahabe-i Kirâm olmak üzere bütün müfessirîn-i izâm وَلاَالضَّالِّينَ kelimesini Hıristiyanlar diye tefsîr etmişlerdir. Bedîüzzamân (ra) Hazretleri de âyetin bu kısmını aynı şekilde tefsîr etmiştir.

Evet, başta İbn-i Abbâs olmak üzere ekser müfessirler,  Ahmed ibn-i Hanbel, İbni Hibban ve Tirmizî’nin Adiyy ibn-i Hatim’den rivâyet ederek Peygamberimiz’den vârid olan bir hadîsine dayanarak  Fâtihâ-i Şerîfe’de geçen الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ  den murâd,  Yahûdîler; الضَّالّينَ den murâd ise, Hıristiyanlar olduğunu beyân ediyorlar.] (1)

174  "Diyârbekir'de Van Vâlîsi Cevdet Beyin evinde 19 Şubat 1330(Y) [doğrusu 1331] târîhinde Cum'a gecesi bu tefsîrin ilk Arabî nüshasını tebyîz ederken, Saîd'in Küçük Kardeşi, .."


191 

[Burada;  “  ” ibâresinde, “اَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ” meâli "temiz eşler" olması gerekirken, "temiz kadınlar" olarak verilmiştir. Oysa eserin ileriki sayfalarında (s.198), bu ibârenin tefsîrinde görüleceği gibi;

257   (.. bir ifrîtin Hazret-i Süleymân’a "Gözünü açıp yummazdan evvel Belkıs’ın tahtını getiririm" demesine işâret eden  âyet-i kerîmesi, pek uzak mesâfelerden celb-i savt, sûret vesâire gibi beşerin keşfettiği veyâ edeceği îcâdâta nümûne ve me’hazdırlar.)

Neml Sûresi'nin bu 40. âyetinde "ifrît" kelimesi bulunmuyor. “İfrît”, 39. âyette var. 40. âyette geçen ta'bir, "indinde kitaptan ilim bulunan bir zât". Veyâ 20. Söz'deki gibi, "bir âlim-i ilm-i celb" olabilir (3): “Hem meselâ, Hazret-i Süleyman Aleyhisselâm taht-ı Belkıs’ı yanına celb etmek içün vezirlerinden bir âlim-i ilm-i celb dedi: ‘Gözünüzü açıp kapayıncaya kadar sizin yanınızda o tahtı hazır ederim’ olan hâdise-i hârikaya delâlet eden şu âyet,  (ilâ âhir), işâret ediyor ki, uzak mesâfelerden eşyâyı aynen veyâ sûreten ihzâr etmek mümkündür.”
 

******
(1): Ağrı'lı öğretmen Bahaddin bey gönderdi. Tashîhi kimin yaptığı belirsiz. Tenvir Neşriyât'tan olmalı.

(2): Bu değerli katkıları için muhterem Rafet Kalyoncu Beyefendiden Allah râzı olsun..

Yeni Asya Fıkıh Günlüğü köşesinin değerli yazarı Süleyman Kösmene’nin, konuya âid notu:

Selâmünaleyküm, Bilal ağabey, bu tercüme; "temiz kadınlar”, “tertemiz kadınlar" değil; “temiz eşler”, “tertemiz eşler" olsa daha münasiptir. Gerçi, "اَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ" kelimeleri cemi olması nedeniyle dişidirler. Fakat dişilik vasfı buradaki kelimelere aittir. Gramer bakımından dişidirler. Tercüme eden kişi, bu dişiliği işârî bir remiz gibi bir çıkarım yapmak suretiyle mânâya da vermiş olmalı. "Eş" demek daha isabetli bulunmaktadır.  Selâmlar.
S. Kösmene 

(3): Bahaddin beyin ifâdesine göre,Tenvir Neşriyât'tan müdakkik Kardeşimiz Emin ADSIZ tarafından yapılan bu tesbite aynen katılmaktan başka yapılacak bir şey yok. Kendisinden ve yayınevi ilgililerinden Allah râzı olsun.